Critical Chemicals Alliance – Europa omarmt de chemie die grote concurrentienadelen ondervindt
09-10-2026
Een fabriek die sluit, neemt meer mee dan productiecapaciteit. Ook kennis, banen, infrastructuuren verbindingen met leveranciers en afnemers kunnen verdwijnen. Tegelijkertijd zijn investeringen nodig in nieuwe processen en grondstoffen om de Europese chemie op langere termijn concurrerend te houden. Doorgaan met olie als brandstof en olie als grondstof voor plastics, wat vanuit olieproducerende landen gangbaar zal blijven, is voor Europa geen optie, niet vanwege het klimaat, niet vanwege strategische onafhankelijkheid maar ook omdat Europa niet kan concurreren tegen de installaties in die landen die veelal nieuwer en groter zijn waarbij de toeleverprijs van olie naar verwachting ook nog eens bijzonder concurrerend zal zijn. Het roer moet om, de urgentie is hoog!
Die twee opgaven kwamen samen tijdens de General Assembly van de Critical Chemicals Alliance (CCA). De alliantie brengt de Europese Commissie, lidstaten, regio’s, industrie en andere betrokken partijen bij elkaar. Vier werkgroepen hebben het afgelopen half jaar voorstellen uitgewerkt voor kritieke chemische productie, handelsbescherming, modernisering en het stimuleren van de vraag naar duurzame producten.
Tijdens de bijeenkomst werden de documenten van alle vier de werkgroepen met meer dan twee derde meerderheid aangenomen. Daarmee ligt er een gezamenlijke basis voor verdere Europese beleidsvorming. Deze basis moet nu worden omgezet in wetgeving. De volgende vraag is wat bedrijven daarvan in de praktijk gaan merken en wanneer.
Bestaande en nieuwe chemie op dezelfde locatie
Voor GCNE begint dat bij het verbinden van bestaande productie en nieuwe duurzame routes. Op chemische locaties maken bedrijven gebruik van dezelfde infrastructuur, dezelfde vergunningen, kennis en voorzieningen. Wat er bij het ene bedrijf gebeurt, heeft gevolgen voor het andere.
Modernisering van die industriële basis en vernieuwing moeten daarom samen oplopen. De CCA heeft aandacht voor verduurzaming. In het vervolg wil GCNE dat modernisering, defossilisering enerzijds en nieuwe productieroutes anderzijds evenveel systematische aandacht krijgen, om zo korte termijn concurrentiekracht en lange termijn onderscheidende chemische industrie op basis van Europese grondstoffen zeker te stellen. Ook bij het bepalen welke chemische stoffen en productielocaties voor Europa kritiek zijn, moet ruimte blijven voor vernieuwing. Er is een eerste lijst van 50 moleculen gepubliceerd die voor Europa van vitaal belang zijn. Deze eerste lijst is geen eindpunt. De methodiek achter deze lijst is van belang en zal ruimte geven aan nieuwe moleculen die voor Europa onmisbaar zullen blijken in de toekomst.
Laat zien waar een investering vastloopt
Voor modernisering zijn concrete projecten nodig. Tijdens de bijeenkomst werden bedrijven opgeroepen om concrete voorbeelden aan te dragen. Welke nieuwe productieroute willen zij ontwikkelen? Waar lopen investeringen vast? En welke ondersteuning kan helpen om risico’s te verkleinen?
Dat maakt de discussie praktisch. Een bedrijf kan een kansrijk proces hebben, maar nog onvoldoende zekerheid over kosten, afzet of financiering om een fabriek te bouwen. Met concrete casussen wordt duidelijker waar beleid verschil kan maken.
Overheden kunnen niet alle bedrijfsrisico’s overnemen. Ze kunnen wel samen met bedrijven onderzoeken welke belemmeringen investeringen tegenhouden en welke instrumenten daarbij passen. Voor GCNE is dat relevant voor ondernemers die biobased, gerecyclede en CO₂-gebaseerde grondstoffen naar industriële schaal willen brengen.
Wie koopt het duurzame product?
Een nieuwe fabriek heeft ook klanten nodig. Daarom is vraagcreatie een belangrijk onderdeel van de CCA: hoe ontstaat een markt waarin afnemers kiezen voor duurzame chemische producten? Er zijn diverse modellen ontwikkeld voor marktstimulatie die nog verder uitgewerkt en getest moeten worden.
Hoe maak je de klimaatvoetafdruk (PCF-product carbon footprint) van producten vergelijkbaar? Hoe toon je het gebruik van circulaire grondstoffen aan in grote stromen (mass balancing)? En wat betekenen Europese herkomst en circulariteit voor de prijs die een afnemer bereid is te betalen?
Die vragen kunnen producenten niet alleen beantwoorden. Ook merken, verwerkers en andere afnemers moeten nadrukkelijker meedoen. Hun keuzes bepalen mede of een nieuw product een markt vindt en een investering haalbaar wordt.
Dit sluit aan bij de inzet van GCNE binnen de Demand Creation Coalition. Voorspelbare vraag en een gelijk speelveld helpen bedrijven om de stap van technologie naar commerciële productie te zetten.
Praktijkvoorbeelden voor de volgende fase
De CCA blijft een klankbord voor de Europese Commissie. Handelsbescherming moet verder worden uitgewerkt, moderniseringsprojecten moeten concreter worden en de instrumenten voor vraagcreatie vragen om verdieping.
GCNE wil die volgende fase voeden met kennis uit de praktijk. Welke projecten staan klaar om op te schalen? Welke afnameafspraken ontbreken nog? En waar kan samenwerking binnen een chemisch cluster een investering mogelijk maken?
Partners met voorbeelden of knelpunten kunnen die delen met hun GCNE-contactpersoon. Zo verbinden we de Europese beleidsagenda aan de bedrijven die de grondstoffentransitie moeten realiseren.